Jak skutecznie przeprowadzić upadłość konsumencką (ebook)

Jak skutecznie przeprowadzić upadłość konsumencką

Co dziesięć lat osoba fizyczna może ogłosić upadłość, gdy stanie się niewypłacalna. Na spłatę zobowiązań musi przekazać mieszkanie i cały majątek, natomiast tę część zobowiązań, na które nie będzie miała już pokrycia, sąd umorzy i w ten sposób oddłuży daną osobę.

O Od 31 marca 2009 r. niewypłacalna osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej może wystąpić o ogłoszenie upadłości, pod warunkiem że stała się niewypłacalna na skutek wyjątkowych i niezależnych od siebie okoliczności. Upadłość będzie mogła ogłosić raz na dziesięć lat. Sąd ogłasza upadłość na wniosek zadłużonego konsumenta. Z takim wnioskiem nie może natomiast wystąpić jego wierzyciel, na przykład bank, w którym zaciągnął kredyt i nie spłaca go, grupa wierzycieli, poręczyciele pożyczki, którzy spłacili za niego zobowiązanie itd.

Procedura ogłaszania upadłości konsumenckiej została uregulowana w ustawie z 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. nr 234, poz. 1572). Aby skorzystać z oddłużenia, konsument musi przede wszystkim udowodnić, że stał się niewypłacalny z przyczyn zewnętrznych, niezależnych od siebie oraz społecznie usprawiedliwionych, np. z powodu choroby lub niezawinionej utraty pracy. Sąd może wydać postanowienie o ogłoszeniu upadłości tylko co do osób, które spełniają takie wymogi, dlatego nie wszystkie niewypłacalne osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej mogą skorzystać z oddłużenia się, umorzenia części długów i upadłości konsumenckiej. Do tej grupy należą na przykład osoby, które z własnej winy utraciły pracę (zostały zwolnione z powodów dyscyplinarnych albo przez siebie zawinionych) albo same się zwolniły.

Niezawiniona niewypłacalność konsumenta

Postępowanie upadłościowe jest wszczynane tylko w razie niewypłacalności dłużnika. Chodzi tutaj o taką sytuację, w której dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań. Dla oceny niewypłacalności nie ma znaczenia charakter zobowiązań, tzn. czy są to zobowiązania o charakterze pieniężnym czy też niepieniężnym. Niewykonywanie zarówno jednych, jak i drugich oznacza, że dłużnik jest niewypłacalny, co daje podstawę ogłoszenia jego upadłości.

Natomiast na ocenę niewypłacalności nie ma wpływu rozmiar i wysokość zobowiązań, których dłużnik nie wykonuje. Ustawa – Prawo upadłościowe i naprawcze nie przewiduje żadnych minimalnych wartości w tym zakresie. Istotna jest tylko kwestia wymagalności zobowiązań, gdyż niewypłacalność występuje wówczas, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań, które są już wymagalne. Sąd może ogłosić upadłość w stosunku do osób fizycznych tylko wówczas, gdy stan niewypłacalności powstał wskutek wyjątkowych i niezależnych od nich okoliczności. Jeżeli takie wyjątkowe okoliczności nie zaistnieją, sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości.

Przepisy prawa upadłościowego nie definiują takich szczególnych okoliczności uzasadniających ogłoszenie upadłości. Ustawa tylko przykładowo wskazuje, jakie sytuacje nie będą uznawane za nadzwyczajne okoliczności, a zaistnienie których będzie uzasadniało oddalenie wniosku. Jeżeli dłużnik zaciągnął zobowiązanie, będąc niewypłacalnym albo rozwiązano z nim stosunek pracy z przyczyn leżących po stronie pracownika lub za jego zgodą, sąd oddali wniosek.

Pojęcie wyjątkowych i niezależnych od upadłego okoliczności jako przyczyna niewypłacalności nie jest nowością w prawie upadłościowym. Pod rządami wcześniej obowiązujących przepisów prawa układowego określano je jako okoliczności, których dłużnik w normalnym toku rzeczy nie mógł lub nie powinien brać pod uwagę, a na powstanie ich nie miał żadnego wpływu oraz nie ponowił za nie odpowiedzialności. Takimi okolicznościami mogły więc być klęski żywiołowe, a nawet zdarzenia polityczne, których dłużnik nie mógł przewidzieć, a które bezpośrednio doprowadziły do jego niewypłacalności.

Kiedy dłużnik staje się niewypłacalny

Dłużnik staje się niewypłacalny wówczas, gdy nie płaci swoich wymagalnych zobowiązań. Chodzi tu o takie przypadki, gdy dłużnik w terminie określonym w umowie lub ustawie nie zapłacił drugiego z kolei zobowiązania. Natomiast nie ma żadnego znaczenia, jak duże są to zobowiązania, a także jak długo dłużnik zwlekał z ich uregulowaniem. Nie może być mowy o niewypłacalności dłużnika, wówczas gdy nie zapłacił tylko jednego, ale nawet największego długu.

Aby niewypłacalny konsument mógł ogłosić upadłość, niewypłacalność powinna powstać na skutek wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności. Oddłużenie stanowi więc wyjątek, a nie regułę, a dłużnik może z niego skorzystać tylko wówczas, gdy w maksymalnym stopniu spłaci swoich wierzycieli. Natomiast w postępowaniu o upadłość konsumencką wierzyciele muszą mieć zapewnioną możliwość obrony swoich praw.

Postępowanie upadłościowe wobec konsumentów jest prowadzone na takich zasadach jak postępowanie upadłościowe obejmujące likwidację majątku upadłego. Znowelizowane przepisy ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze przewidują możliwość prowadzenia likwidacji masy upadłości przez upadłego po uzyskaniu zezwolenia sędziego komisarza.

Wniosek o ogłoszenie upadłości

Konsument składa wniosek o ogłoszenie upadłości w sądzie i określa w nim wysokość zadłużenia, wyszczególnia dłużników, podaje przyczyny niewypłacalności i uzasadnia je, wskazuje na wyjątkowe i niezależne od siebie okoliczności, które ją spowodowały. Załącza dowody na zaciągnięte kredyty i pożyczki oraz inne niezapłacone zobowiązania, ewentualnie zaświadczenia lekarskie albo inne dowody na zdarzenia, które były przyczyną niewypłacalności i można je uznać za okoliczności wyjątkowe i niezależne od dłużnika.

Po zapoznaniu się z wnioskiem sąd bada, czy nie zachodzą przesłanki do oddalenia go. Chodzi tu o przesłanki, które zostały określone w art. 491³ prawa upadłościowego i naprawczego.

W postępowaniu o upadłość konsumencką stosuje się ogólne przepisy postępowania o upadłości oraz dotyczące powołania syndyka. Wydając postanowienie o upadłości konsumenta, sąd od razu powołuje syndyka, który przystępuje do likwidacji majątku. Likwidacja polega na wyprzedaży majątku upadłego łącznie z mieszkaniem lub domem, których jest właścicielem.

Natomiast od momentu złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości przeciwko zadłużonemu konsumentowi przestają być prowadzone postępowania egzekucyjne. Jednakże jego majątek zaczyna wysprzedawać syndyk na pokrycie zadłużeń. Od wniosku o upadłość konsumencką sąd pobiera 200 zł.

Wzór wniosku konsumenta o ogłoszenie upadłości

Warszawa, 5 lutego 2010 r.

Do

Sądu Rejonowego
dla Warszawy – Mokotowa
w Warszawie
Sąd Gospodarczy

Dłużnik: Władysław Mąka,
Informatyk, zam. w Warszawie,
ul. Staromostowa 8 m. 19

Wierzyciele:

1) Spółka z o.o. Pomoc Finansowa w Warszawie, ul. Nadwiślańska 82

2) Franciszek Kotowski, zam. w Warszawie, ul. Podzamcze 32 m. 98

3) Ewelina Myszka, zam. w Warszawie ul. Górnicza 32 m. 67

Wniosek o ogłoszenie upadłości

Wnoszę o:

ogłoszenie mojej upadłości, sporządzenie planu podziału masy upadłości i planu spłaty oraz umorzenie tej części moich zobowiązań, których nie będę w stanie zapłacić po wykonaniu planu spłaty.

Uzasadnienie:

Nie mam możliwości pokrycia zaciągniętych zobowiązań i stałem się niewypłacalny. W ciągu ostatnich dziesięciu lat nie było w stosunku do mnie postępowania upadłościowego ani żadnego innego postępowania, w którym zostałaby umorzona całość lub część moich zobowiązań. Nie było też prowadzone postępowanie upadłościowe, które zakończyłoby się zawarciem przeze mnie układu. Jestem bezrobotny i nie prowadzę działalności gospodarczej. Dowód:

1) zaświadczenie z urzędu pracy

2) zaświadczenie z urzędu skarbowego

Chciałem kupić mieszkanie, ale trzy banki uznały, że nie mam zdolności kredytowej, i odmówiły udzielenia mi kredytu hipotecznego. Zaciągnąłem więc dwie pożyczki u krewnych, aby przynajmniej zebrać tzw. wkład własny.

Mój wuj – Franciszek Kotowski pożyczył mi 40 tys. zł, a moja ciotka – Ewelina Myszka pożyczyła mi 20 tys. zł. Zaciągnąłem również pożyczkę w firmie, która udziela prywatnych kredytów bez żyrantów – Pomoc Finansowa sp. z o.o. w Warszawie. Spółka Pomoc Finansowa udzieliła mi pożyczki w kwocie 3 tys. zł. Wszystkie pożyczki otrzymałem w ciągu tego samego tygodnia, więc nie zaciągałem ich, będąc już zadłużonym i wiedząc o tym, że nie mogę ich spłacić. Dowód:

1) umowa pożyczki z Franciszkiem Kotowskim

2) umowa pożyczki z Eweliną Myszką

3) umowa pożyczki z Pomocą Finansową sp. z o.o. w Warszawie

Mimo zebrania tego wkładu własnego banki nadal nie udzieliły mi kredytu hipotecznego, dlatego pożyczone pieniądze przeznaczyłem na leczenie syna, który uległ wypadkowi samochodowemu.

Dowód:

faktura ze wykonanie operacji w Centrum Pomocy Powypadkowej w Warszawie Z uwagi na powyższe mój wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej jest uzasadniony.

Władysław Mąka

(własnoręczny podpis)

Załączniki:

1) umowa pożyczki – 3 szt.

2) zaświadczenie z urzędu pracy

3) zaświadczenie z urzędu skarbowego

4) faktura z Centrum Pomocy Powypadkowej

5) odpis wniosku i załączników Uwaga!

Wraz z wnioskiem o ogłoszenie upadłości dłużnik powinien złożyć oświadczenie na piśmie co do prawdziwości danych zawartych we wniosku

Sąd ogłasza upadłość konsumenta

Gdy sąd uzna po rozpatrzeniu wniosku, że nie zachodzą przesłanki do oddalenia go, wówczas ogłosi upadłość konsumenta i przeprowadzi postępowanie upadłościowe. Zawsze jest to postępowanie upadłościowe likwidacyjne, bo polega na likwidacji majątku niewypłacalnego konsumenta, sporządzeniu planu podziału i zaspokojeniu zobowiązań jego wierzycieli.

W ramach planu podziału określa się kwoty, które zostaną przyznane konkretnym wierzycielom. Natomiast z sumy uzyskanej ze sprzedaży majątku dłużnika będą najpierw pokryte koszty postępowania upadłościowego, potem wynagrodzenie syndyka, a w dalszej kolejności zostaną zaspokojeni wierzyciele, których lista będzie opracowana według kategorii.

Z góry zakłada się, że spieniężenie majątku upadłego nie pozwoli na zaspokojenie wszystkich jego zadłużeń, bo przejęty przez syndyka majątek zostanie sprzedany, ale często poniżej wartości rynkowej. Dlatego dopiero po dokonaniu wszystkich wymienionych tutaj czynności upadły może wystąpić do sądu z wnioskiem o ustalenie planu spłaty pozostałych, niezaspokojonych zobowiązań.

Pięcioletni plan spłaty

Sąd może ustalić pięcioletni plan spłaty w ratach miesięcznych, kwartalnych, a nawet rocznych. W tym okresie upadły musi przekazywać część wynagrodzenia za pracę lub innych dochodów na poczet spłaty wierzytelności.

Wydając postanowienie o ustaleniu planu spłaty wierzycieli konsumenta, sąd określa warunki spłaty zobowiązań upadłego, które nie zostały zaspokojone na podstawie planu podziału. Zakres spłat zależy od możliwości zarobkowych dłużnika, wysokości niezaspokojonych wierzytelności oraz realności ich zaspokojenia. Dopiero po upływie pięciu lat, gdy upadły wykona plan spłaty określony przez sąd, dłużnik może złożyć w sądzie wniosek o umorzenie pozostałego zadłużenia. Natomiast sąd określi, jaka część zobowiązań konsumenta po wykonaniu planu spłaty zostanie umorzona.

Z przedstawionej procedury, jaka powinna zostać przeprowadzona, aby doszło do ogłoszenia upadłości konsumenckiej, jasno wynika, że ten, kto chce skorzystać z upadłości konsumenckiej, godzi się na to, że cały jego majątek dorobkowy zostanie spieniężony i przeznaczony na spłatę wierzycieli. Dopiero po zakończeniu likwidacji majątku dłużnik wkracza w następny etap, trwający przez pięć lat, kiedy realizuje ustalony dla niego plan spłaty wierzycieli. W tym czasie znaczną część swoich dochodów musi przeznaczyć na spłatę wierzycieli, a dopiero po upływie tych pięciu lat będzie możliwe umorzenie jego pozostałych niezaspokojonych wierzytelności.

Ważne! Przebieg postępowania o upadłość konsumencką

? Konsument składa wniosek do sądu o ogłoszenie upadłości.

? Sąd bada, czy nie zachodzą przesłanki do oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości określone w art. 491³ prawa upadłościowego i naprawczego.

? Sąd ogłasza upadłość, gdy stwierdzi, że nie zachodzą takie przesłanki.

? Sąd prowadzi postępowanie upadłościowe: likwiduje majątek konsu

menta, sporządza plan podziału, zaspokaja zobowiązania wierzycieli.

? Sąd wydaje postanowienie o ustaleniu planu spłaty wierzycieli i określa warunki spłaty tych zobowiązań przez konsumenta, które nie zostały zaspokojone na podstawie planu podziału.

? Sąd określa, jaka część zobowiązań konsumenta po wykonaniu planu spłaty zostanie umorzona

Sytuacja małżonka upadłego konsumenta

Przepisy prawa upadłościowego w odrębny sposób nie regulują sytuacji upadłych konsumentów pozostających w związku małżeńskim. Mają do nich zastosowanie przepisy ogólne prawa upadłościowego, zgodnie z którymi w wypadku ogłoszenia upadłości jednego z małżonków wspólność ustawowa lub inny ustrój majątkowy między małżonkami ustaje z mocy prawa, a majątek wspólny wchodzi w skład masy upadłości. Małżonek upadłego może jednak dochodzić należności z tytułu udziału w majątku wspólnym, zgłaszając te wierzytelności sędziemu komisarzowi. Jego wierzytelność z tytułu udziału w majątku wspólnym wy nosi najczęściej 50 proc. wartości całego majątku, co może uczynić go głównym wierzycielem swojego zadłużonego małżonka.

Skorzystanie z uprawnień przez małżonka upadłego może budzić wątpliwości, czy w takim przypadku będzie realne zaspokojenie innych wierzycieli. Regulacja ta nie odpowiada więc całkowicie sytuacji, w której jeden ze współmałżonków chce przeprowadzić postępowanie upadłościowe w zakresie zobowiązań zaciągniętych w związku z zaspokajaniem potrzeb rodziny, za które to zobowiązania małżonkowie odpowiadają solidarnie. Ustawa – Prawo upadłościowe i naprawcze nie przewiduje możliwości wspólnego złożenia wniosku o upadłość przez oboje małżonków, podczas gdy większość regulacji europejskich daje zadłużonej rodzinie taką możliwość.

Ważne!

Wniosek o ogłoszenie upadłości może złożyć tylko dłużnik. Nie może go złożyć wierzyciel, grupa wierzycieli lub poręczyciel, który spłacił zobowiązania dłużnika

Jak ryzykuje firma windykacyjna

Firmy windykacyjne dostosowują procedury operacyjne i systemy jakości pod kątem ryzyk związanych z upadłością konsumencką oraz szkolą pracowników odpowiedzialnych za bezpośrednie nadzorowanie i monitorowanie postępowań windykacyjnych. Muszą przy tym uwzględnić, że z chwilą wydania postanowienia oogłoszeniu upadłości dłużnik traci prawo do zarządzania swoim majątkiem oraz możliwość korzystania i rozporządzania mieniem wchodzącym do masy upadłości. Wierzyciel musi więc wówczas zaprzestać polubownego dochodzenia należności, a jedyną szansą zaspokojenia jego roszczeń jest od tego momentu postępowanie upadłościowe. Zawieszeniu ulegają też toczące się postępowania sądowe przeciwko dłużnikowi. Wierzyciele zostaną dopiero zaspokojeni w ramach planu podziału z przedmiotów majątkowych dłużnika wchodzących w skład masy upadłości. W pozostałym zakresie sąd na wniosek upadłego wyda postanowienie o ustaleniu planu spłaty wierzycieli.

Istotne znaczenie z punktu widzenia ochrony interesów wierzycieli ma dostępność do informacji o ogłoszonym i toczącym się postępowaniu upadłościowym. Obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości są zamieszczane w sądzie i w co najmniej jednym dzienniku o zasięgu krajowym.

Przy takiej procedurze informowania istnieje ryzyko, że wierzyciele nie dowiedzą się o trwającym postępowaniu upadłościowym dłużnika. Istnieje więc zagro żenie, że w czasie trwania spłaty długów przez upadłego dłużnika o postępowaniu nie dowiedzą się kredytodawcy i usługodawcy, jeśli nie będą śledzić i archiwizować ogłoszeń prasowych.

Spłaty zobowiązań

Postępowanie upadłościowe jest prowadzone w celu doprowadzenia do spłaty jak największej części zobowiązań przez niewypłacalną osobę fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej. Cel postępowania jest realizowany przez to, że zaspokojenie wierzycieli w pierwszej kolejności następuje w drodze likwidacji majątku dłużnika, a dopiero potem, gdy nie dojdzie do zaspokojenia wierzycieli, może zostać ustalony i realizowany plan spłaty. Umorzenie niezaspokojonych zobowiązań upadłego następuje na mocy postanowienia sądu dopiero po wykonaniu przez upadłego obowiązków określonych w planie spłaty. Ustawa – Prawo upadłościowe i naprawcze nie wyłącza z masy upadłości mieszkania lub domu, w którym zamieszkuje upadły, gwarantując mu jedynie kwotę na pokrycie czynszu najmu lokalu mieszkalnego przez okres 12 miesięcy. Jest to korzystne rozwiązanie dla ochrony wierzycieli, których wierzytelności są zabezpieczone hipoteką.

Ważne!

Okres między kolejnymi oddłużeniami tego samego konsumenta nie może być krótszy niż dziesięć lat

Postępowanie przed sądem

Po złożeniu przez konsumenta wniosku o ogłoszenie jego upadłości sąd powinien zwrócić się do:

? naczelnika urzędu skarbowego właściwego dla dłużnika o informację, czy dłużnik w ciągu ostatnich pięciu lat zgłosił dokonanie czynności prawnych podlegających opodatkowaniu,

? Krajowego Rejestru Sądowego o informację, czy dłużnik jest wspólnikiem spółek handlowych, ponieważ z upadłości konsumenckiej nie może skorzystać osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą.

Obwieszczenie postanowienia o ogłoszeniu upadłości konsumenta sąd ogłasza w budynku sądowym i zamieszcza przynajmniej w jednym dzienniku o zasięgu krajowym.

Natomiast po ogłoszeniu upadłości kierujący tokiem postępowania sędzia komisarz może zezwolić, aby likwidację masy upadłości upadły konsument prowadził sam pod nadzorem syndyka.

Ważne! Czynności syndyka w postępowaniu o upadłość konsumencką

? Obejmuje majątek, zarządza nim, zabezpiecza przed zniszczeniem.

? Ujawnia ogłoszenia upadłości w księdze wieczystej oraz w innych księgach i rejestrach, do których jest wpisany majątek upadłego.

? Zawiadamia wierzycieli, komornika ogólnej właściwości upadłego, placówki pocztowej.

? Sporządza spis inwentarza i oszacowuje masę upadłości.

? Sporządza plan likwidacyjny (proponowane sposoby sprzedaży składników majątku, termin sprzedaży, preliminarz wydatków).

? Sporządza listy wierzytelności.

? Prowadzi likwidację majątku (ewentualnie sprawuje nadzór nad likwidacją prowadzoną przez upadłego).

? Dokonuje podziału sum uzyskanych ze zbycia rzeczy i praw obciążonych rzeczowo oraz podziału funduszów masy.

Wzór wniosku konsumenta o rozstrzygnięcie, co wchodzi do masy upadłości

Warszawa, 5 lutego 2010 r.

Do

Sądu Rejonowego
dla. m. st. Warszawy
w Warszawie
Wydział Gospodarczy

Dłużnik: Piotr Sęp

zam. w Warszawie, ul. Indyjska 15 m. 87 Wierzyciele:

1) Spółka zo.o. Kasa Pomocy Pożyczkowej w Warszawie, ul. Kolejowa 23

2) Witold Orzeł, zam. w Warszawie, ul. Podmokła 89 m. 34

Wniosek o rozstrzygnięcie, co wchodzi do masy upadłości

Wnoszę o:

ustalenie, że do masy upadłości upadłego dłużnika Piotra Sępa nie wchodzi komplet srebrnych łyżek, widelców, noży, widelczyków, łyżeczek do herbaty oraz łyżeczek do kawy – po 6 sztuk z każdego rodzaju.

Uzasadnienie

W toczącym się postępowaniu upadłościowym zostałem zobowiązany do wydania majątku, który zostałby zaliczony na poczet masy upadłości. Syndyk domaga się, aby do masy upadłości zaliczyć również komplet srebrnych łyżek, widelców, noży, widelczyków, łyżeczek do herbaty oraz do kawy – po 6 sztuk z każdego rodzaju.

Te nakrycia stołowe nie stanowią mojej własności, lecz należą do mojej pełnoletniej córki i zięcia, którzy otrzymali je od rodziców zięcia w prezencie ślubnym. Córka i zięć mieszkają w wynajętym pokoju i obawiali się przechowywać ten cenny srebrny komplet u siebie, dlatego powierzyli go do przechowania mnie.

Z uwagi na powyższe mój wniosek o niezaliczenie srebrnych nakryć stołowych do masy upadłości jest uzasadniony.

Piotr Sęp
(własnoręczny podpis)

Sąd może oddalić wniosek

Sąd może oddalić wniosek konsumenta o ogłoszenie upadłości, wówczas gdy niewypłacalność powstała z innych przyczyn niż wyjątkowe i niezależne od niego okoliczności albo dłużnik zaciągnął zobowiązanie już wówczas, gdy był niewypłacalny (np. zaciągnął kolejną pożyczkę, mając nadzieję, że z tych pieniędzy spłaci wcześniejsze zadłużenia), stracił pracę za swoją zgodą lub z tego powodu, że sam się przyczynił do zwolnienia (np. nadużywał alkoholu albo ukradł mienie firmy).

Z oddłużenia w ramach postępowania o upadłość konsumencką niewypłacalny dłużnik może skorzystać tylko raz na dziesięć lat. Sąd oddali wniosek złożony przed upływem tego terminu.

Przyczyną oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości może być zachowywanie się dłużnika podczas poprzedniego postępowania upadłościowego prowadzonego przeciwko niemu w okresie dziesięciu lat przed złożeniem wniosku teraz roz patrywanego przez sąd. Gdyby wówczas nie zaspokoił wszystkich wierzycieli albo po zakończeniu lub umorzeniu postępowania nie wykonał wszystkich zobowiązań, dokonał czynności, która została uznana prawomocnie za czynność z pokrzywdzeniem wierzycieli, względnie postępowanie przeciwko niemu zostało umorzone z innych przyczyn niż na wniosek wszystkich wierzycieli, to sąd oddaliłby rozpatrywany wniosek.

Sąd oddali wniosek również wówczas, gdy w ciągu dziesięciu lat przed złożeniem w stosunku do wnioskodawcy było już prowadzone postępowanie upadłościowe lub inne postępowanie, podczas którego umorzono całość lub część zobowiązań albo zawarto układ.

Ważne! Przyczyny oddalenia wniosku o ogłoszenie

upadłości

Sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, gdy w stosunku do dłużnika w okresie dziesięciu lat przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości:

? prowadzono postępowanie upadłościowe lub inne postępowanie, w którym umorzono całość lub część jego zobowiązań albo w którym zawarto układ,

? prowadzono postępowanie upadłościowe, w którym nie zaspokojono wszystkich wierzycieli, a dłużnik po zakończeniu lub umorzeniu postępowania nie wykonał swoich zobowiązań, prowadzono postępowanie upadłościowe według przepisów regulujących upadłość konsumencką, które zostało umorzone z innych przyczyn niż na wniosek wszystkich wierzycieli,

? czynność prawna dłużnika została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli

Umorzenie wszczętego postępowania

Sąd może umorzyć wszczęte postępowanie upadłościowe i nie orzec o upadłości konsumenta, np. wówczas, gdy podczas trwającego postępowania upadłościowego dłużnik nie wskazał i nie wydał syndykowi całego majątku oraz niezbędnych dokumentów. Sąd orzeknie o umorzeniu postępowania, gdy upadły w inny sposób nie będzie wykonywał ciążących na nim obowiązków. Dlatego ubiegający się o oddłużenie konsument powinien wskazać i wydać cały swój majątek, który wejdzie do masy upadłości.

W razie wątpliwości odnośnie do przedmiotów należących do upadłego, które powinny wejść do masy upadłości, rozstrzygnie je sędzia komisarz na wniosek syndyka albo upadłego. Wyda postanowienie, na które przysługuje zażalenie.

Mieszkanie dłużnika

Do masy upadłości wchodzi mieszkanie i dom jednorodzinny upadłego, w którym mieszka z rodziną. Upadły musi je opuścić razem z rodziną i innymi osobami bliskimi, które wspólnie z nim zamieszkują.

Mieszkanie lub dom wchodzą do masy upadłości, a następnie zostają sprzedane. Z otrzymanej kwoty upadły dostanie równowartość przeciętnego czynszu najmu za okres 12 miesięcy, aby mógł wynająć mieszkanie. Na wniosek syndyka wysokość tej kwoty określa sędzia komisarz, biorąc pod uwagę potrzeby mieszkaniowe upadłego i liczbę osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Na postanowienie sędziego komisarza w tej sprawie przysługuje zażalenie.

Reszta kwoty pozostałej po sprzedaży nieruchomości zostaje przekazana wierzycielom. Następnie sporządza się ostateczny plan podziału i sąd wydaje postanowienie o ustaleniu planu spłaty wierzycieli na wniosek upadłego po przeprowadzeniu rozprawy, o której zawiadamia się wszystkich wierzycieli. Upadły przedstawia propozycje spłaty, ale sądu one nie wiążą.

Sąd określa w planie spłaty zakres i terminy, w których w ciągu najbliższych pięciu lat upadły musi uiścić niezapłacone należności na podstawie planu podziału. Wskazuje również, jaka część zobowiązań upadłego zostanie umorzona.

Ważne! Procedura oddłużenia dłużnika

Czynności, które wykonuje dłużnik:

? składa wniosek o ogłoszenie swojej upadłości,

? wydaje syndykowi cały majątek oraz niezbędne dokumenty,

? wyprowadza się razem z rodziną z mieszkania lub z domu jednorodzinnego,

? mieszkanie, dom i cały majątek wchodzą w skład masy upadłości i są sprzedane, a uzyskana kwota przeznaczona na pokrycie roszczeń wierzycieli,

? kwota na pokrycie równowartości czynszu wynajmowanego mieszkania za 12 miesięcy zostaje przekazana dłużnikowi,

? ustala się plan podziału,

? sąd określa plan spłaty wierzycieli dłużnika na okres nieprzekraczający pięciu lat,

? sąd wskazuje, jaka część zobowiązań dłużnika zostanie umorzona

Obowiązki upadłego konsumenta

W okresie wykonywania planu spłaty na upadłym konsumencie ciążą następujące obowiązki:

? nie może wykonywać czynności prawnych przekraczających granice zwykłego zarządu,

? może zaciągać tylko zobowiązania niezbędne dla utrzymania swojego i osób, w stosunku do których ciąży na nim obowiązek dostarczania środków utrzymania. Nie może robić zakupów na raty oraz z odroczoną płatnością,

? co roku do końca kwietnia musi składać sądowi sprawozdanie o wykonaniu planu spłaty wierzycieli za poprzedni rok kalendarzowy. W sprawozdaniu powinien wykazać, jakie przychody osiągnął w tym roku, jakie kwoty spłacił i jakie nabył składniki majątkowe o wartości przekraczającej dwukrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę. Dołącza też kopię rocznego zeznania podatkowego,

? ma prawo domagać się zmiany planu spłaty wówczas, gdy z powodu przemijającej przeszkody nie może wywiązać się z obowiązku spłaty. Sąd może przedłużyć termin spłaty, ale nie dłużej niż o dwa lata albo zmniejszyć wysokość rat.

Gdyby dłużnik nie wykonywał planu spłaty, wówczas sąd uchyli plan i umorzy postępowanie, a upadły konsument nie zostanie oddłużony.

Przedsiębiorca może bronić się przed upadającym konsumentem

Zdarza się, że zadłużony konsument, który jest kontrahentem przedsiębiorcy, ogłasza upadłość. Jeżeli spełni wszystkie wymogi przewidziane w ustawie – Prawo upadłościowe i naprawcze, to po wykonaniu planu spłaty i spłaceniu tylko części wierzytelności skorzysta z umorzenia pozostałych zobowiązań, a wierzyciel nie będzie mógł ich skutecznie wyegzekwować.

Gdyby konsument nie ogłosił upadłości, to wierzyciel mógłby bardziej skutecznie dochodzić swoich roszczeń. Po uzyskaniu orzeczenia nakazującego zapłacić konsumentowi określoną kwotę i po nadaniu temu wyrokowi klauzuli wykonalności miałby tytuł wykonawczy potrzebny do wszczęcia egzekucji komorniczej. Na podstawie wyroku mógłby prowadzić egzekucję zasądzonego roszczenia z odsetkami przez dziesięć lat. Faktycznie ten okres jeszcze by się przedłużył, ponieważ w czasie prowadzenia egzekucji przez komornika bieg przedawnienia ulega przerwaniu, co powoduje, że wierzyciel uzyskuje więcej czasu na dochodzenie roszczeń.

Gdy ogłoszenie upadłości przez dłużnika nie będzie korzystne dla wierzyciela, powinien podjąć działania, aby zminimalizować straty. Po otrzymaniu informa cji o tym, że dłużnik chce ogłosić upadłość konsumencką, powinien dokładnie obserwować podejmowane przez niego działania, a te, które są niekorzystne dla wierzycieli, zaskarżyć. Gdyby więc dłużnik ubiegający się o ogłoszenie upadłości konsumenckiej nie wykazał całego majątku, wówczas wierzyciel powinien zwrócić na to uwagę sądu.

Sąd orzeka też o ustaleniu planu spłaty wierzycieli. Robi to na wniosek upadłego po przeprowadzeniu rozprawy, o której terminie zawiadamia wszystkich wierzycieli.

Wierzyciel powinien przyjść na rozprawę i zgłosić wnioski odnośnie do ustalenia warunków spłaty. Sąd nie jest związany wnioskiem upadłego co do części planu spłaty wierzycieli i może ustalić warunki spłaty bardziej korzystne dla wierzycieli, jeżeli wierzyciel będzie się tego domagał. W dodatku na postanowienie sądu o ustaleniu planu spłaty przysługuje zażalenie.

Wierzyciel powinien też obserwować, jak zachowuje się dłużnik w okresie wykonywania planu spłaty: czy nie robi zakupów na raty, nie zaciąga zobowiązań z odroczona płatnością, czy nie poprawiła się jego sytuacja majątkowa z innej przyczyny niż zwiększenie wynagrodzenia za pracę lub dochodów uzyskiwanych z osobiście wykonywanej działalności zarobkowej, bo na przykład odziedziczył duży majątek.

Gdyby sytuacja majątkowa upadłego poprawiła się, wówczas każdy wierzyciel może wystąpić z wnioskiem do sądu o zmianę planu spłaty wierzycieli. O zmianie planu spłaty orzeka sąd po przeprowadzeniu rozprawy, o której zawiadamia upadłego i wierzycieli objętych planem spłaty. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.

Wierzyciel powinien również zawiadomić sąd o tym, że upadły nie wykonuje obowiązków ustalonych w planie spłaty.

Ważne!

Propozycja upadłego co do ustalenia planu spłaty nie wiąże sądu. Natomiast na wniosek wierzyciela sąd może ustalić warunki spłaty bardziej korzystne dla wierzycieli

Słowniczek

? Konsument – osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową

? Przedsiębiorca – podmiot prowadzący we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową

? Niewypłacalność – dłużnik staje się niewypłacalny, gdy nie wykonuje swoich wymaganych zobowiązań

? Syndyk – jest powoływany w razie ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego

? Sędzia komisarz – w toczącym się postępowaniu upadłościowym wykonuje czynności już po ogłoszeniu upadłości i kieruje tokiem tego postępowania, sprawując nadzór nad czynnościami syndyka

Upadłość konsumencka w krajach Unii Europejskiej

Upadłość konsumencka występuje m.in. w Niemczech, Francji, Finlandii, Belgii, Irlandii, Hiszpanii, Luksemburgu, Holandii oraz na Malcie. Brakuje jednak przepisów wspólnotowych i każdy kraj przyjmuje własne rozwiązania, które zmierzają do zawarcia układu z wierzycielami albo polegają na likwidacji majątku dłużnika. Cechą wspólną postępowania w tych państwach jest tryb sądowy, chociaż we Francji i Luksemburgu jest również możliwe uzgodnienie warunków porozumienia przed komisją administracyjną, a postępowanie sądowe jest wszczynane dopiero później, gdy próby zawarcia układu z wierzycielami nie przyniosą oczekiwanych rezultatów albo sytuacja dłużnika jest tak zła, że nie rokuje nadziei na takie porozumienie.

Niemcy

Postępowanie o wszczęcie postępowania upadłościowego prowadzi się do czasu wydania orzeczenia w sprawie planu uregulowania długów. Okres ten nie może przekraczać trzech miesiący. Wstrzymanie biegu postępowania nie stoi na przeszkodzie stosowaniu środków zabezpieczających.

Przepisy przewidują instytucję tzw. sądowego zastąpienia zgody wierzyciela, gdy na plan uregulowania długów wyraziła zgodę ponad połowa wierzycieli, a suma ich roszczeń przekracza połowę sumy wszystkich roszczeń. Przed wydaniem orzeczenia należy wysłuchać wierzyciela, który wniósł zarzuty wobec planu uregulowania długów. Wierzyciel powinien wskazać okoliczności, które jego zdaniem stoją na przeszkodzie zastąpieniu zgodą jego zarzutów. Na orzeczenie sądu wierzycielowi służy zażalenie.

Wierzyciele nie mają roszczeń do dłużnika o zwrot kosztów poniesionych w związku z planem uregulowania długów.

Francja

Najpierw toczy się postępowanie przed komisją administracyjną, a tylko w pewnych przypadkach dodatkowo postępowanie sądowe.

Komisja administracyjna ma przygotować plan uzdrowienia, który jest następnie akceptowany przez dłużnika i głównych wierzycieli. Plan przewiduje np. odłożenie terminu płatności, rozłożenie na raty, obniżenie lub umorzenie odsetek, ustanowienie zabezpieczenia, i powinien zostać wykonany w ciągu dziesięciu lat. W razie braku porozumienia między dłużnikiem a wierzycielami komisja może przedstawić własny plan uzdrowienia, który nie będzie przekraczał dziesięciu lat. Od tego planu strony mogą się odwołać do sądu, a w razie braku sprzeciwu, sąd nadaje propozycjom komisji klauzulę wykonalności. Gdyby jednak okazało się, że sytuacja majątkowa dłużnika nie pozwala na realizację planu komisji, dłużnik może się domagać otwarcia procedury uzdrowienia w postępowaniu sądowym.

Sąd w terminie jednego miesiąca od złożenia wniosku wyznacza wówczas posiedzenie, na które wzywa dłużnika i wierzycieli, oraz podejmuje decyzję o otwarciu postępowania. Sąd rozstrzyga ewentualnie zastrzeżenia co do listy wierzytelności, orzeka o likwidacji majątku oraz wyznacza likwidatora.

W razie braku zgody wierzyciela nie zostają umorzone lub rozłożone na raty należności alimentacyjne oraz odszkodowania zasądzone w postępowaniu karnym. Nie podlegają też redukcji i rozłożeniu na raty kary zasądzone w postępowaniu karnym.

Z upadłości konsumenckiej nie mogą skorzystać dłużnicy, którzy złożyli nieprawdziwe oświadczenia lub dostarczyli dokumenty z nieprawdziwymi danymi, ukryli albo usiłowali ukryć część (całość) majątku albo bez zgody wierzycieli, komisji lub sądu zwiększyli zadłużenie, zaciągając nowe kredyty lub wyzbyli się majątku.

Finlandia

Istnieją trzy różne postępowania upadłościowe: upadłość, naprawa przedsiębiorstwa oraz korekta zadłużenia osoby prywatnej.

Upadłość jest procedurą likwidacyjną i prowadzi do zbycia majątku dłużnika oraz podziału wpływów pieniężnych między wierzycieli. Naprawa przedsiębiorstwa i korekta zadłużenia osoby prywatnej są procedurami naprawczymi, mającymi na celu umożliwienie dłużnikowi uporania się z problemami finansowymi.

Belgia

Występują następujące procedury upadłościowe: nadzór sądowy, postępowanie upadłościowe oraz układ z wierzycielami. O ustanowienie nadzoru sądowego mogą wnioskować tylko przedsiębiorcy i tylko w stosunku do nich może zostać ogłoszona upadłość. Natomiast każda osoba fizyczna mająca miejsce stałego pobytu w Belgii, która nie jest przedsiębiorcą, może wnioskować o wszczęcie postępowania układowego, jeśli jest niezdolna w sposób trwały do spłaty swoich długów i o ile nie składa wniosku o uznanie jej za niewypłacalną.

Hiszpania

Prowadzone jest postępowanie określone jako bankructwo wierzycieli. Przyjmuje się, że dłużnik znajduje się w stanie niewypłacalności, wówczas gdy nie jest zdolny do zaspokojenia w całości zobowiązań płatniczych. Bankructwo wierzycieli jest postępowaniem, które dotyczy jednego dłużnika, zarówno przedsiębiorcy, jak i osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej.

Luksemburg

Przepisy określają kilka rodzajów postępowań upadłościowych. Trzy dotyczą wyłącznie osób prowadzących działalność gospodarczą (zarówno osób fizycznych, jak i prawnych), a czwarty osób fizycznych, które nie prowadzą tej działalności. Postępowanie wspólnej spłaty zobowiązań umożliwia dłużnikowi – osobie fizycznej wnioskowanie o naprawę sytuacji finansowej i sporządzenie planu spłaty zobowiązań.

W razie niepowodzenia postępowania układowego, dochodzi do wszczęcia postępowania sądowego przed sądem właściwym dla miejsca zamieszkania dłużnika.

Sąd uchwala wówczas plan naprawczy, który umożliwia dłużnikowi spłatę zobowiązań przez siedem lat.

Malta

Upadłość osoby fizycznej następuje w momencie, kiedy zawiesza ona spłatę swoich należności. Może ona wnieść dobrowolne ogłoszenie upadłości, a postępowanie upadłościowe może zostać wszczęte również na wniosek wierzycieli.

Holandia

Występują trzy rodzaje sądowego postępowania upadłościowego: upadłość, moratorium i restrukturyzacja zadłużenia. Upadłość jest dostępna dla osób fizycznych oraz prawnych. Moratorium nie udziela się osobom fizycznym, które nie wykonują niezależnego zawodu lub działalności, nie jest ono możliwe również w przypadku ubezpieczycieli. Natomiast z restrukturyzacji mogą skorzystać wyłącznie osoby fizyczne.

Jedynym celem postępowania upadłościowego jest likwidacja dostępnego majątku w celu jego rozdzielenia między wierzycieli. Natomiast celem restrukturyzacji zadłużenia w sądzie jest: likwidacja dostępnego majątku i restrukturyzacja zadłużenia.

Przykłady

Dłużnik nie musi składać wniosku